De eerste fase van het "Flamingo Paradise" project omvatte voornamelijk werken t.b.v. de infrastructuur, te weten het uitgraven van kanalen in het kalksteenterras, het verbinden van deze kanalen met de open zee, de aanleg van twee havenhoofden en de aanleg van een weg rond het eilanden/kanalen complex. Verwacht werd dat met name het graven van de verbinding naar zee en de aanleg van de havenhoofden invloed zou hebben op het nabijgelegen koraalrif. Een aantal koraalsoorten is namelijk bijzonder sedimentgevoelig, d.w.z. dat zij, wanneer zij met sediment bedekt worden, niet in staat zijn dit zelf te verwijderen waardoor het koraalweefsel afsterft. Reeds in een vroeg stadium is door STINAPA en het BC aangedrongen op het aanbrengen van een sedimentscherm voor de opening alvorens de doorbraak te maken, teneinde negatieve effecten van de sedimentatie voor het koraalrif te voorkomen. De directie van "Flamingo Paradise" is inderdaad overgegaan tot het plaatsen van een dergelijk scherm (feitelijk twee schermen), maar pas nadat een door een onderaannemer aangeboden alternatieve afscherming d.m.v. een damwand ca. f. 250,000 bleek te kosten.

Dit rapport beschrijft de resultaten van een onderzoek dat in de periode september 1980 tot maart 1983 werd uitgevoerd, met als doel de eventuele invloed van de werkzaamheden door "Flamingo Paradise" te documenteren.

Tabel I. Gemiddelde sedimentatie op de onderzoekstations bij "Flamingo Paradise" (in g.m^-2.d^-1).

Uit statistische verwerking van de gegevens (variantie-analyse) blijkt dat alleen de gemiddelde sedimentatie bij FP-2 (voor de opening) significant hoger is dan die van de controle en die van de andere stations. De gemiddelde sedimentatie bij FP-3 is weliswaar hoger dan die van de controle, maar verschilt daarvan statistisch gezien niet significant.

Het blijkt dat de hoge sedimentatie in het algemeen samen valt met bepaalde werkzaamheden of gebeurtenissen. Er is geen verband gevonden tussen hoge sedimentatie en afwijkende meteorologische condities. Fig. 2 geeft een overzicht van de sedimentatie bij station FP-2, waar uiteraard de invloed van de diverse werkzaamheden het meest duidelijk waarneembaar was. Bij het interpreteren van dit diagram moeten we in gedachten houden dat onder normale omstandigheden de gemiddelde sedimentatie 25 g.m^-2d^-1 bedraagt.

De volgende tijdstippen vallen op door hoge sedimentatie:

1. 200 g.m^-2.d^-1 (6/5-20/5-81) valt samen met de aanleg van de dam (het opvullen van het rifterras) tussen de beide havenhoofden.
2. 2301 g.m^-2.d^-1 (10/6-24/6/81) valt samen met het afgraven van de dam tussen de havenhoofden*) . Dit is de hoogste gemeten sedimentatie en het rif bood na deze gebeurtenis een aanblik alsof het door sneeuw was bedekt.
3. 260 g.m^-2.d^-1 (6/1-22/1/82) valt samen met het afmeren van een lichter tussen de havenhoofden.
4. 213 g.m^-2.d^-1 (8/3-22/3/82) valt samen met het vertrek van de lichter.
5. 110 g.m^-2.d^-1 (15/6-30/6/82) valt samen met de terugkeer van de lichter, het begin van het dreggen van de opening en het plaatsen van het sedimentscherm.
6. 63 g.m^-2.d^-1 (10/8-24/8/82) valt samen met het openen van het scherm gedurende enige dagen en is opvallend doordat er geen invloed daarvan op de sedimentatie is te constateren.
7. 107 g.m^-2.d^-1 (12/10-26/10/82) valt samen met het vertrek van de lichter.
8. 398 g.m^-2.d^-1 (7/12-21/12/82) valt samen met de terugkeer van de lichter voor het ophalen van een kraan.

*) Deze dam was oorspronkelijk bedoeld om springstofladingen te kunnen aanbrengen. Naderhand werd echter tot een andere werkwijze voor het tot stand brengen van de opening besloten en werd de dam gedeeltelijk weer afgegraven.

Gedurende de periode dat het scherm in werking is overschrijdt de sedimentatie nauwelijks de 100 g.m^-2.d^-1. Nadat alle werkzaamheden zijn gestaakt blijft er een verhoogde sedimentatie bestaan buiten de ingang welke zich stabiliseert rond de 50 g.m^-2.d^-1.

De bedekking door levend koraal vóór de aanvang van de werkzaamheden en na het stopzetten ervan is weergegeven in tabel II. De kwadraten op 5 m bij FP-3 en FP-4 zijn niet in de resultaten betrokken omdat hier hoofdzakelijk Staghorn coral (Acropora cervicornis) voorkomt, welk koraal tijdens het onderzoek door een ziekte werd aangetast die niets met het dreggen te maken had. Er kon echter geen onderscheid gemaakt worden tussen sterfte als gevolg van sedimentatie en sterfte als gevolg van de ziekte. De grootste sterfte onder koralen is opgetreden voor de opening bij FP-2. Op 35 m is de bedekking door levend koraal afgenomen van 73% vóór de aanvang van de werkzaamheden tot 32% na afloop. Op 20 m is de bedekking door levend koraal 74% resp. 41% vóór en na de werkzaamheden. De sterfte van de koralen is hoofdzakelijk het gevolg van verstikking van het koraalweefsel door sediment. De grote sterfte in het diepe deel van het rif houdt verband met een relatief hoge dichtheid van Sheet coral (Agaricia lamarcki), welk koraal zeer slecht in staat is het sediment actief te verwijderen. (Ik bij FP-3 zien we enige afname van de bedekking door levend koraal, vooral op 10 m diepte. Dit laatste is te wijten aan het "verdwijnen" van een aantal koraalkolonies uit het kwadraat op 10 m, vermoedelijk door mechanische oorzaak. Bij FP-1 en FP-4 is er geen invloed merkbaar. Er zijn weliswaar kleine verschillen tussen v66r en na de werkzaamheden, maar deze liggen binnen de foutenmarge van de methode (maximaal 3%) .

1. Afgezien van mechanische beschadiging van het rif welke een onvermijdelijk gevolg was van het graven van de kanaalopening, is de sterfte van koralen beperkt tot een gebied van maximaal 500 m (de afstand tussen FP-1 en FP-4). Deze sterfte is in hoofzaak te wijten aan de grovere sedimentfracties die als eerste de bodem bereiken en de koralen bedekken. Fijnere sedimentfracties blijven langer gesuspendeerd in het water en worden weliswaar over grotere afstand verspreid, maar zijn daarbij waarschijnlijk zoveel verdund dat zij geen sterfte van rifkoralen teweeg brengen.
2. De sterfte van koralen ten gevolge van sedimentatie is het grootst voor de opening van de kanalen op het diepe rif (afname van de bedekking met levend koraal bij FP-2 op 35 m van 73% naar 32%). Deze hoge sterfte wordt verklaard door een relatief hoge dichtheid van Sheel- coral (Agaricia lamarcki) op de diepe rifhelling, welk koraal slecht in staat is actief sediment te verwijderen.
3. De sterfte van koralen hangt nauw samen met het aanleggen en afgraven van de dam tussen de havenhoofden en de daarmee gepaard gaande hoge sedimentatie. Uit visuele waarnemingen blijkt dat de eerste sterfte optreedt in de tweede helft van mei 1981, d.w.z. direct na het aanleggen van de dam. Voorts blijkt uit de analyse van de foto's dat 92,7% van de sterfte bij FP-2 op 35 m is opgetreden v66r april 1982. In de periode gelegen tussen het afgraven van de dam en april 1982 hebben geen werkzaamheden meer plaatsgevonden die resulteerden in uitzonderlijk hoge sedimentatie.
4. Uit de sedimentgegevens en de analyse van de fotoserie kan geconcludeerd worden dat het sedimentscherm goed gefunctioneerd heeft. Gedurende de periode dat het scherm in werking was is de sedimentatie nauwelijks hoger dan 100 g.m^-2.d^-1 geweest. Slechts 7,3% van de totale sterfte bij FP-2 op 35 m treedt na april 1982 op, d.w.z. in de periode dat de opening werd gegraven en het scherm in werking was. Mede gezien de conclusie onder punt 3 mag worden aangenomen dat het scherm verdere sterfte van koralen heeft voorkomen.
5. De sterfte van koralen had grotendeels voorkomen kunnen worden door een betere planning van de werkzaamheden door "Flamingo Paradise" en door een beter overleg tussen de directie van "Flamingo Paradise" enerzijds en de eilandelijke overheid en STINAPA anderzijds. Immers het afgraven van de dam tussen de havenhoofden was het gevolg van het plotselinge besluit een andere werkwijze te volgen voor het openen van de kanalen, waardoor de dam grotendeels overbodig werd.
6. Verwacht wordt dat er een continue verhoogde troebelheid van het water buiten de opening zal blijven bestaan als gevolg van sedimentbewegingen in de kanalen en de monding ervan (dit is ook het geval voor de monding van de jachthaven). De verhoogde troebelheid heeft een verminderde lichtinval tot gevolg, waardoor de groeisnelheid van de rifbouwende koralen afneemt.

Fig. 3. Quadrat at 35 m at FP-2 in September 1980
Fig. 4. Quadrat at 35 m at FP-2 in March 1983. Note the mortality of Sheet Coral (Agaricia lamarcki)
Fig. 5. Mortality of Sheet Coral (Agarica lamarcki) as the result of sedimentation immediately after the construction of the dam between the two piers (June 1981)
Fig. 6. Moribund tissue of a sponge (Ircinia campana) filled with sediment.
Fig. 7. Dredging of the connection to the ocean; the sediment laden water is reasonabley contained by the screen (August 1982)
Fig. 8. Damaged Sheet Coral (Agaricia lamarcki) and Cavernous Star Coral (Montastrea cavernosa, lower-middle) a year and a half after the die-off (January 1983).
Fig. 9. Mountainous Star Coral (Montastrea annularis), though to a lesser degree, was also impacted by the sedimentation.
Fig. 10. Rubble slope directly below the entrancew to the canal.